Naruszenie patentu może polegać na nieuprawnionym wytwarzaniu, używaniu, sprzedaży lub imporcie chronionego rozwiązania. Właściciel patentu powinien zabezpieczyć dowody, wezwać naruszyciela do zaprzestania działań oraz sprawdzić złożenie pozwu do sądu. Może żądać m.in. zaniechania naruszeń, usunięcia ich skutków, odszkodowania lub wydania bezpodstawnie uzyskanych korzyści. Można skonsultować sprawę z rzecznikiem patentowym.
Naruszenie patentu może dotyczyć podobnie jak przedsiębiorstwa wytwarzającego chroniony produkti podmiotu, który go oferujeimportuje lub sprzedaje. Dla uprawnionego znaczy to konieczność szybkiego zabezpieczenia dowodów, ustalenia łańcucha dystrybucji oraz wyboru właściwych roszczeń.
Tekst jest przeznaczony dla właścicieli patentów, licencjobiorców i firm, które podejrzewają konkurenta o bezprawne korzystanie z rozwiązania technicznego. Ocena sprawy wymaga porównania produktu lub procesu z zastrzeżeniami patentowymi, a z opisem wynalazku czy materiałami reklamowymi. Decydujące znaczenie ma zakres ochrony wyznaczony przez zastrzeżenia patentowe.
Zakres odpowiedzialności producenta i sprzedawcy
Producent narusza patent, gdy bez zgody uprawnionego używa wynalazku w sposób objęty ochroną. Może to polegać na wytwarzaniu produktu, stosowaniu opatentowanego sposobu, oferowaniu rozwiązania lub przygotowywaniu go do użycia.
Odpowiedzialność może obejmować także import oraz działania prowadzące do wprowadzenia produktu do obrotu. Sprzedawca odpowiada za oferowanie i obrót produktem naruszającym patent, nawet jeśli sam go nie wytworzył. Znaczenie ma faktyczne uczestnictwo w dystrybucji, w tym sprzedaż internetowa, katalogowa i hurtowa. Często roszczenie o zakaz dalszej sprzedaży może być skierowane do sprzedawcy jakkolwiek tego, czy znał treść patentu.
Przy odszkodowaniu ważne będą jednak przesłanki odpowiedzialności, rozmiar szkody oraz możliwość przypisania winy.
Uprawniony powinien zweryfikować, czy nie działa zasada wyczerpania patentu. Jeżeli konkretny egzemplarz został legalnie wprowadzony do obrotu na terytorium Europejskiego Obszaru Gospodarczego przez uprawnionego lub za jego zgodą, dalsza odsprzedaż co do zasady nie narusza patentu.
Ocena może być odmienna przy imporcie spoza EOG, modyfikacji produktu albo ingerencji w jego przydatność.
Dochodzenie roszczeń przed sądem
Przed wniesieniem pozwu należy zgromadzić materiał potwierdzający istnienie prawa, naruszenie oraz udział poszczególnych podmiotów. Pomocne są próbki, dokumentacja techniczna, faktury, oferty handlowe, zrzuty stron internetowych i opinia rzecznika patentowego. Można także złożyć wniosek o zabezpieczenie dowodu, jeżeli istnieje ryzyko jego utraty lub ukrycia.
W pozwie należy bardzo dokładnie wskazać:
- numer patentu i aktualnego uprawnionego;
- konkretne zastrzeżenia naruszone przez produkt lub proces;
- cechy techniczne występujące w rozwiązaniu konkurenta;
- producentaimportera, dystrybutora albo sprzedawcę;
- żądanie zakazu wytwarzania, oferowania lub sprzedaży;
- żądanie wycofania, zniszczenia albo wydania naruszających produktów;
- podstawę i wysokość odszkodowania lub wydania bezpodstawnie uzyskanych korzyści.
Właściciel patentu może żądać zaniechania naruszeń, usunięcia ich skutków, naprawienia szkody na zasadach ogólnych albo wydania uzyskanych korzyści. W określonych przypadkach sąd może nakazać publikację orzeczenia. Równolegle można wnosić o zabezpieczenie roszczeń, na przykład przez zakaz sprzedaży lub zajęcie towaru. Sprawy patentowe rozpoznają wyspecjalizowane wydziały własności intelektualnej, a prawidłowe sformułowanie zastrzeżeń procesowych często decyduje o skuteczności ochrony.
Ustalenie zakresu ochrony na podstawie zastrzeżeń
Zakres ochrony patentowej wyznaczają przede wszystkim zastrzeżenia patentowe, a nie ogólna idea wynalazku ani opis korzyści gospodarczych związanych z jego zastosowaniem. Każde zastrzeżenie należy rozłożyć na poszczególne cechy techniczne i sprawdzić, czy rozwiązanie stosowane przez pozwanego zawiera je wszystkie.
Dla zastrzeżenia niezależnego analizie podlegają podobnie jak elementy konstrukcyjnei relacje poręczne między nimi. Zastrzeżenia zależne przejmują cechy zastrzeżenia nadrzędnego oraz dodają dalsze ograniczenia. Opis patentu i rysunki służą interpretacji zastrzeżeń, przede wszystkim gdy użyte pojęcia są techniczne, wieloznaczne albo nie mają utrwalonego znaczenia. Nie mogą jednak dowolnie rozszerzać ochrony poza brzmienie zastrzeżeń. Sąd bada sens patentu z perspektywy znawcy danej dziedziny, oceniany według stanu wiedzy z właściwej daty. Ważne jest także rozróżnienie cech koniecznych od informacji opisujących jedynie cel lub możliwy skutek rozwiązania.
Naruszenie bezpośrednie może polegać na wytwarzaniu, używaniu, oferowaniu, wprowadzaniu do obrotu albo importowaniu produktu objętego patentem. Przy patencie dotyczącym sposobu znaczenie ma ustalenie, czy konkurencyjna metoda realizuje wszystkie wymagane etapy lub prowadzi do wskazanego technicznie rezultatu.
Naruszenie pośrednie obejmuje między innymi dostarczanie środków przeznaczonych do zastosowania wynalazku, jeżeli okoliczności wskazują na świadome ułatwianie takiego działania. Ocena nie kończy się na dosłownym porównaniu słów. W określonych sytuacjach uwzględnia się rozwiązania równoważne, czyli takie, które mimo odmiennej postaci realizują zasadniczo tę samą funkcję, w podobny sposób i z podobnym skutkiem. Granicą pozostaje zakaz pozbawiania znaczenia ograniczeń wyraźnie wpisanych do zastrzeżenia.
Jakie dowody potwierdzają naruszenie?
Największą wartość mają próbki produktu, dokumentacja technicznainstrukcje, oferty handlowe, faktury, dane importowe oraz nagrania lub fotografie procesu.
Dowód powinien pozwalać przyporządkować konkretną cechę zastrzeżenia do cechy badanego rozwiązania. Samo podobieństwo wyglądu nie wystarcza przy patentach technicznych.
Znaczenie opinii biegłego i dowodów pośrednich
W sprawach patentowych zasadnicze znaczenie ma opinia biegłego, ponieważ sąd zazwyczaj nie dysponuje specjalistyczną wiedzą potrzebną do oceny budowy, działania lub technologii produktu. Opinia powinna analizować każde zastrzeżenie osobno, wskazywać materiał źródłowy i wyjaśniać, czy dana cecha występuje literalnie albo w postaci równoważnej. Nie może zastępować sądu w wykładni prawnej patentu. Dowody pośrednie nabierają znaczenia, gdy przedmiot naruszenia znajduje się u konkurenta. Mogą nimi być korespondencja handlowa, schematy dostawinformacje o parametrach zamówienia, zeznania pracowników czy dane publikowane w serwisach sprzedażowych. Wnioskodawca powinien szybko zabezpieczyć dowody, przede wszystkim gdy produkt może zostać zmodyfikowany lub wycofany.
Sąd może zarządzić zabezpieczenie dowodu, oględziny albo przedstawienie dokumentów i przedmiotów. Ciężar wykazania faktów uzasadniających roszczenie co do zasady spoczywa na uprawnionym, lecz odmowa współpracy w ujawnieniu ważnych materiałów może wpływać na ocenę całego materiału dowodowego.
Odpowiedzialność za naruszenie patentu może ponosić podobnie jak podmiot wytwarzający produkti przedsiębiorca oferujący go klientom.
Zakres roszczeń wobec producenta i sprzedawcy naruszających patent
Podstawą odpowiedzialności jest wkroczenie w zakres wyłącznego prawa wynikającego z patentu. Naruszeniem może być między innymi wytwarzanie, używanie, oferowanie, wprowadzanie do obrotuimportowanie albo składowanie produktu objętego ochroną patentową.
Producent zazwyczaj odpowiada za bezpośrednie wykorzystanie rozwiązania technicznego. Sprzedawca może naruszać patent przez oferowanie lub sprzedaż produktu, przede wszystkim gdy uczestniczy w jego dystrybucji ze świadomością bezprawności. Uprawniony z patentu może żądać:
- zaniechania naruszeń i usunięcia ich skutków, w tym wycofania produktów z obrotu;
- naprawienia szkody na zasadach ogólnych albo zapłaty sumy odpowiadającej opłacie licencyjnej;
- wydania bezpodstawnie uzyskanych korzyści oraz podania orzeczenia do publicznej wiadomości.
Zakres ochrony wyznaczają zastrzeżenia patentowe, a nie opis handlowy produktu ani jego nazwa. Dlatego w sporze konieczne jest zestawienie cech rozwiązania chronionego z konstrukcją, sposobem działania lub technologią stosowaną przez pozwanego.
Pomocna bywa opinia rzecznika patentowego albo biegłego.
Wobec producenta roszczenia najczęściej obejmują także zakaz dalszej produkcji, zniszczenie bezprawnie wytworzonych rzeczy lub przekazanie ich uprawnionemu, jeżeli jest to uzasadnione charakterem naruszenia. Wobec sprzedawcy sąd może nakazać zaprzestania oferowania i wycofania towaru z kanałów dystrybucji.
Sprzedawca nie zawsze odpowiada jednak za sam fakt posiadania produktu. Jeżeli towar został legalnie wprowadzony do obrotu przez uprawnionego lub za jego zgodą na właściwym obszarze, może działać zasada wyczerpania patentu. Czy możemy pozwać producenta i sprzedawcę równocześnie? Tak, jeżeli każdy z nich swoim działaniem narusza patent albo przyczynia się do jego naruszenia. Czy konieczne jest wykazanie winy?
Nie zawsze.
Roszczenia o zaniechanie i usunięcie skutków mogą być dochodzone jakkolwiek winy, jednak odszkodowanie wymaga spełnienia przesłanek odpowiedzialności odszkodowawczej. Czy możemy żądać zabezpieczenia? Tak. Uprawniony może domagać się między innymi zakazu produkcji, sprzedaży lub zajęcia towarów na czas procesu.
Dystrybutor może odpowiadać za naruszenie patentu, nawet jeśli sam nie wytworzył spornego produktu. Zgodnie z polskim prawem patentowym zakaz dotyczący wynalazku obejmuje między innymi oferowanie, wprowadzanie do obrotuimport oraz magazynowanie produktu w tych celach.
Sprzedaż towaru objętego patentem może więc stanowić samodzielne naruszenie monopolu patentowego. Odpowiedzialność dystrybutora nie zależy wyłącznie od tego, kto fizycznie wyprodukował towar. Ważne jest, czy produkt mieści się w zakresie ochrony określonym w zastrzeżeniach patentowych oraz czy dystrybutor podejmował działania handlowe dotyczące tego produktu. Naruszenie może polegać także na reklamowaniu, oferowaniu online, sprowadzaniu z zagranicy lub przechowywaniu zapasów przeznaczonych do sprzedaży. W postępowaniu cywilnym uprawniony z patentu może żądać zaniechania naruszeń, usunięcia ich skutków, wycofania produktów z obrotu, wydania bezpodstawnie uzyskanych korzyści albo naprawienia szkody. Roszczenia mogą zostać skierowane podobnie jak przeciwko producentowii podmiotowi uczestniczącemu w dystrybucji. Dobra wiara dystrybutora nie zawsze eliminuje sam fakt naruszenia, choć może mieć znaczenie przy ocenie winy, wysokości odszkodowania oraz zasadności określonych roszczeń.
Czy dystrybutor odpowiada za naruszenie patentu przez sprzedaż produktu?
Decydujące znaczenie ma legalność źródła towaru i zakres zgody właściciela patentu. Jeżeli dystrybutor nabył produkt od podmiotu uprawnionego albo za jego zgodą i doszło do wyczerpania prawa, dalsza odsprzedaż co do zasady nie narusza patentu. Wyczerpanie może dotyczyć produktów wprowadzonych do obrotu na Europejskim Obszarze Gospodarczym przez uprawnionego lub za jego zgodą.
Kiedy wyczerpanie patentu nie chroni dystrybutora?
Ochrona nie działa automatycznie, gdy towar pochodzi z nieautoryzowanego źródła, został zmieniony, przepakowany w sposób naruszający interesy właściciela patentu albo jest importowany spoza obszaru objętego wyczerpaniem. Znaczenie mogą mieć także modyfikacje konstrukcyjne, regeneracja produktu i sposób oznaczenia jego pochodzenia. Przed rozpoczęciem sprzedaży dystrybutor powinien zweryfikować numer patentu, właściciela praw, łańcuch dostaw oraz zakres licencji. Sama faktura zakupu nie przesądza jeszcze o legalności obrotu.
W sporze ocenia się także dokumenty handlowe, ofertę, sposób promocji i rzeczywisty zakres czynności podejmowanych przez dystrybutora.